Yeni Anayasa taslağı HSYK Önerisinde İdari Yargı'nın İşlevi
1982 Anayasası’nın en temel taşlarından bazılarının değişimini öngören Anayasa Değişikliği paketinde yer alan Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulu’nun yeni oluşumunda, idari yargının işlevi azaltılmış bulunmaktadır. Kurul üyelerinin oluşumuna bakıldığında, Danıştay’dan seçilen üye sayısının 2’den 1’e indirildiği, taşra teşkilatından seçilecek hakim ve savcılar oranı ise adli yargıya göre 3/2 oranından, 7/3 oranına düşürüldüğü gözlemlenmektedir. Yani yüksek yargı mercii üye oranı 3/2 den 3/1 e düşürülürken taşra teşkilatından seçilecek birinci sınıf hakim ve savcılar oranında ise bu düşüş 7/3 olarak karşımıza çıkmaktadır. Toplamda ise (Adalet Bakanı ve müsteşar hariç) 10/4 yani 5/2 oranı geçerli hale gelmektedir. Adalet Bakanı ve müsteşar hariç olmak üzere HSYK nın genel yapısında ise idari yargının oranı 19/4’e kadar indirilmektedir.
Bu durum, Danıştay’ın ve idari yargının, Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulu’nun yapısındaki gücünün eksildiği anlamına gelmektedir. Acaba, uzun vadede, yapılan bu öneri olumlu mudur. Bunu değerlendirmek için Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulu’nun görevlerini incelemek gerekir.
Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulu’nun görevleri hakim ve savcıların atama, terfi, disiplin, soruşturma gibi işlemlerini [1] yürütmekle görevli olduğu göz önüne alındığında bu tür görevlerin nitelik itibariyle idari nitelikte olduğundan, yeni HSYK da Danıştay’ın ve idari yargının daha etkili olması beklenirken tam tersine adli yargının daha etkin hale geldiği gözlenmektedir.
Bu duruma gerekçe olarak adli yargıda görevli hakim ve savcı sayısı daha fazla olması gösterilebilir. Ancak, sadece bu durum, HSYK yapısında adli yargının sayıca fazlalığı sonucunu doğurmaz. Burada mesleki temsil dikkate alınmamaktadır. Eğer böyle olsaydı o zaman HSYK’nın yeni oluşumunda adli ve idari yargı dışında önerilen diğer üyelerin olmaması gerekirdi.
Taşra teşkilatında adli yargıda görevli hakim ve savcı sayısı idari yargıya oranla çok daha fazla olması gerekçe olarak gösterilebilir. Ancak idari yargıda verilen karlar çoğu kez birden fazla kişiyi etkilemektedir. İdari yargı Cumhurbaşkanı, Başbakan, Bakanlar Kurulu, bakanlıklar …işlemlerini yargısal olarak denetlemektedirler. Bazen, idari yargı yerinden verilecek bir karar milyonları etkilemektedir.
Bir diğer ihtimal ise HSYK da adli yargı ağırlıklı olsun, çünkü bu Kurulun yargı yolu açılacak işlemlerine Danıştay bakacağından bu şekilde denge sağlanmış olsun diye düşünülebilir. Burada da yargı işlevi ile yürütme işlevi birbirine karıştırılmış olmaktadır.
Danıştay ve idari yargı, idarenin eylem ve işlemlerinden doğan davalara bakmaktadır. Adli yargı bireyler arasındaki uyuşmazlıklara bakmaktadır. Yani Danıştay idari (Devlet) işlemlerini hukuksal anlamda denetlemektedir.
Anayasamızın yürürlükte bulunduğu durum itibariyle idari yargı ile adli yargı arasında 5/2 gibi bir oran da öngörülmemektedir. Dolaysıyla önerilen 5/2 oranı Anayasadan kaynaklanıyor demek mümkün değildir.
Adalet Bakanı ve müsteşar hariç olmak üzere HSYK nın genel yapısında idari yargının oranı 19/4, adli yargı - idari yargı arasında 10/4 yani 5/2 oranı uzun vadede sorunlara neden olabilir. HSYK nın yeni oluşumunda da halen geçerli olan 3/2 oranının korunması daha sağlıklı olacaktır.
Anayasa Değişikliği paketinde Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulu' nun Durumu
MADDE 20- Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının 159 uncu maddesi asagıdaki sekilde degistirilmistir.
“MADDE 159- Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu, mahkemelerin bagımsızlıgı ve hâkimlik teminatı esaslarına göre kurulur ve görev yapar. Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu yirmibir asıl ve on yedek üyeden olusur; üç daire halinde çalısır.
Kurulun Baskanı Adalet Bakanıdır. Adalet Bakanlıgı Müstesarı Kurulun tabiî üyesidir. Kurulun, dört asıl üyesi, nitelikleri kanunda belirtilen; yüksek ögretim kurumlarının hukuk, iktisat ve siyasal bilimler dallarında görev yapan ögretim üyeleri, üst kademe yöneticileri ile avukatlar arasından Cumhurbaskanınca, bir asıl ve bir yedek üyesi Anayasa Mahkemesi raportörleri arasından Anayasa Mahkemesince, üç asıl ve iki yedek üyesi Yargıtay üyeleri arasından Yargıtay Genel Kurulunca, bir asıl ve bir yedek üyesi Danıstay üyeleri arasından Danıstay Genel Kurulunca, yedi asıl ve dört yedek üyesi birinci sınıf olup, birinci sınıfa ayrılmayı gerektiren nitelikleri yitirmemis adlî yargı hâkim ve savcıları arasından adlî yargı hâkim ve savcılarınca, üç asıl ve iki yedek üyesi birinci sınıf olup, birinci sınıfa ayrılmayı gerektiren nitelikleri yitirmemis idarî yargı hâkim ve savcıları arasından idarî yargı hâkim ve savcılarınca, dört yıl için seçilir. Süresi biten üyeler yeniden seçilebilir.
Kurul üyeligi seçimi, üyelerin görev süresinin dolmasından önceki altmıs gün içinde yapılır. Cumhurbaskanı tarafından seçilen üyelerin görev süreleri dolmadan Kurul üyeliginin bosalması durumunda, bosalmayı takip eden altmıs gün içinde, yeni üyelerin seçimi yapılır. Diger üyeliklerin bosalması halinde, asıl üyenin yedegi tarafından kalan süre tamamlanır.
Yargıtay ve Danıstay genel kurullarından seçilecek Kurul üyeligi için her üyenin, birinci sınıf adlî ve idarî yargı hâkim ve savcıları arasından seçilecek Kurul üyeligi için her hâkim ve savcının; ancak bir aday için oy kullanacagı seçimlerde, en fazla oy alan adaylar sırasıyla asıl ve yedek üye seçilir. Bu seçimler her dönem için bir defada ve gizli oyla yapılır.
Kurulun, Adalet Bakanı ile Adalet Bakanlıgı Müstesarı dısındaki asıl üyeleri, görevlerinin devamı süresince kanunda belirlenenler dısında baska bir görev alamazlar. Kurulun yönetimi ve temsili Kurul Baskanına aittir. Kurul Baskanı dairelerin çalısmalarına katılamaz. Kurul, kendi üyeleri arasından daire baskanlarını seçer. Baskan, yetkilerinden bir kısmını baskanvekili olarak belirledigi daire baskanına devredebilir. Kurul, adlî ve idarî yargı hâkim ve savcılarını meslege kabul etme, atama ve nakletme, geçici yetki verme, yükselme ve birinci sınıfa ayırma, meslekte kalmaları uygun görülmeyenler hakkında karar verme, disiplin cezası verme, görevden uzaklastırma islemlerini yapar; Adalet Bakanlıgının, bir mahkemenin kaldırılması veya yargı çevresinin degistirilmesi konusundaki tekliflerini karara baglar; ayrıca, Anayasa ve kanunlarla verilen diger görevleri yerine getirir.
Hâkim ve savcıların görevlerini; kanun, tüzük, yönetmeliklere ve genelgelere (hâkimler için idarî nitelikteki genelgelere) uygun olarak yapıp yapmadıklarını denetleme; görevlerinden dolayı veya görevleri sırasında suç isleyip islemediklerini, hal ve eylemlerinin sıfat ve görevleri icaplarına uyup uymadıgını arastırma ve gerektiginde haklarında inceleme ve sorusturma islemleri, ilgili dairenin teklifi ve Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu Baskanının oluru ile Kurul müfettislerine yaptırılır. Sorusturma ve inceleme islemleri, hakkında sorusturma ve inceleme yapılacak olandan daha kıdemli hâkim veya savcı eliyle de yaptırılabilir.
Kurulun meslekten çıkarma cezasına iliskin olanlar dısındaki kararlarına karsı yargı mercilerine basvurulamaz. Kurula baglı Genel Sekreterlik kurulur. Genel Sekreter, birinci sınıf hâkim ve savcılardan Kurulun teklif ettigi üç aday arasından Kurul Baskanı tarafından atanır. Kurul müfettisleri ile Kurulda geçici veya sürekli olarak çalıstırılacak hâkim ve savcıları, muvafakatlerini alarak atama yetkisi Kurula aittir.
Adalet Bakanlıgının merkez, baglı ve ilgili kuruluslarında geçici veya sürekli olarak çalıstırılacak hâkim ve savcılar ile adalet müfettislerini, muvafakatlerini alarak atama yetkisi Adalet Bakanına aittir. Kurul üyelerinin seçimi, dairelerin olusumu ve isbölümü, Kurulun ve dairelerin görevleri, toplantı ve karar yeter sayıları, çalısma usul ve esasları, dairelerin karar ve islemlerine karsı yapılacak itirazlar ve bunların incelenmesi usulü ile Genel Sekreterligin kurulus ve görevleri kanunla düzenlenir.”
[1] Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulu’nun yüksek mahkemelere üye seçmesi gibi görevleri de mevcuttur.
Tarih :
12 Nisan 2010
Yazdır
E-posta ile gönder
Yorum Eklemek için Üye Olmalısınız
|
Haberler >
İdare
İdare Haberleri
