İdari Yargıda dava açabilmek için hazırlanacak dava dilekçesinin şekli ve içeriği 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 3. maddesinde açıklanmış olmakla birlikte, birden fazla işleme yahut başka şahıslarla beraber dava açılmasının koşulları da aynı Kanunun 5. maddesinde düzenlenmiştir.
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 1. maddesinde, Danıştay, bölge idare mahkemeleri, idare mahkemeleri ve vergi mahkemelerinde yazılı yargılama usulünün uygulanacağı ve incelemenin evrak üzerinde yapılacağı kurala bağlandığından, idari yargıda hazırlanacak dava dilekçesinin içeriği, adli yargıda açılacak dava dilekçesinin içeriğinden daha fazla önem ve ağırlık taşır.
İdari yargılama usulümüz esas itibariyle “yazılı”lık esasını benimsemiş olduğundan ve sözlü olarak dava açma imkanını vermediğinden, idari davaların, görev ve yetki durumuna göre Danıştay, idare mahkemesi ve vergi mahkemesi başkanlıklarına hitaben yazılmış dilekçelerle açılması zorunludur.[1] İdari yargıda şifahi olarak dava açılması mümkün değildir. İdari dava açıldıktan sonra bile, örneğin keşif ya da duruşma sırasında dava dosyasında olmayan hususların iddia edilmesi veya savunulması halinde bu hususun derhal yazılı olarak mahkemeye sunulması istenir. Çünkü, yargılama sırasında bile şifahilik yoktur. Bu sebeple idari yargıda tanık ya da şahit dinlenilmez. Yargılama sonucunda verilen karar sözlü olarak açıklanmaz. Ancak gerekçeleriyle birlikte yazılı olarak tebligat yapılır.
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 3. maddesinde idari davaların açılması düzenlenmiştir. Bu maddeye göre öncelikle dava dilekçesini başlığı, muhakkak Danıştay, İdare Mahkemesi ve Vergi Mahkemesi Başkanlıklarına yani idari yargıda mevcut bir mahkeme başkanlığına hitaben yazılmış olması gerekir. Bu husus çok önemlidir. Çünkü, idari yargı düzeni içinde, bir mahkemeye ya da Danıştay’a dava açıldığında, eğer ki dava yetkisiz ya da görevsiz bir mahkemeye dava açılmış olsa bile, kendisine dava açılan idari yargı yeri, görevli ve yetkili idari yargı yerini belirleyerek dava dosyasını bu mahkemeye ya da Danıştay’a gönderecektir. Ancak, dava dilekçesinin başlığının adli veya askeri bir yargı yerine hitaben yazılmış olması halinde öncelikle bahsedilen yanlışlığın düzeltilmesi gerekir. Böyle bir durumda, davanın görev yönünden reddi sonucu ortaya çıkabilir.
Başlığı idari yargı yerlerinden (görevli ve yetkili olan) birine hitaben yazılmış dava dilekçelerinde, aşağıdaki hususlara yer verilmesi gerekmektedir.
Dava dilekçelerinde, davayı açan ve hasım konumunda olan tarafların ve varsa vekillerinin veya temsilcilerinin ad ve soyadları veya unvanları ve adreslerinin yer alması gerekir. Burada yer alan isimler hukuki ehliyete sahip olması, temsilcilerin de hukuken temsile yetkili olması gerekir. Yine buraya yazılacak adres de çok önemlidir. Çünkü hukuki her türlü tebligatlar bu adrese gönderilecektir. Eğer davacılar birden fazla ise her bir davacının ayrı ayrı adresinin yazılması gerekir. Bazen avukat eliyle takip edilen dosyalarda davacılar birden fazla olmasına rağmen sadece avukatın adresi bulunmaktadır. Bunun mahzurları şu şekilde olabilir. Eğer avukat davayı takipten vazgeçerse o zaman bizzat davacıların adreslerine ihtiyaç bulunmaktadır. Esasında bu hususta yoruma gerek de yoktur. Dava dilekçesinde taraf konumunda bulunan herkesin ad ve adresinin yazılması gerektiği yasa hükmü gereğidir.
İdari Yargıda hasım konumunda, genel olarak bir kamu idaresi olacağından, husumet mevkiine yazılan idarenin (tarafın) adresinin muhakkak yazılması, kural olarak gerekli ise de, bu adresin yazılmamasının dava dilekçesini sakatlayacağını söyleyebilmek zordur. Çünkü, davalı idarenin adresinin de ötesinde, bizzat davalı idare hatalı olarak yazılmış (tespit edilmiş) ise bile, iptal davalarında, bu durum idari yargı yerince re’sen incelenerek düzeltilebilecek bir husustur. İdari yargıda görülmekte olan iptal davasında, davalı idareden ziyade, o idarece tesis edilen idari işlem yargılanmaktadır. Yani davanın konusu yargılanan veya bir başka ifadeyle hukuka uygunluk denetimi yapılan işlemin kendisidir. Öyleyse davalı idarenin doğru yazılması durumu daha çok tam yargı davalarında önem kazanmaktadır. Zararı doğuran idareyi iyice tespit ettikten sonra davayı bu idareye yöneltmek gerekir.
Eğer iptal davası açılmakta ise, o zaman dava konusu işlemin tebliğ tarihinin de dava dilekçesinde gösterilmesi gerekmektedir. Bazen işlemin tesisinden itibaren altmış günlük süre dolmadan dava açılır. Bu halde eğer dava konusu itibariyle altmış günlük süreye tabi ise, dava konusu işlemin tebliğ tarihinin dilekçede gösterilmemesi büyük bir eksiklik değildir. O halde dava konusu işlemin tebliğ tarihinin dilekçede gösterilmesi, davanın süresi içinde açılıp açılmadığının idari yargı yerince yapılacak ilk inceme sırasında denetiminin yapılması için gereklidir. Dava konusu işlemin yazılı bildirim tarihinin, dilekçede davanın taraflarının yazıldığı kısmın hemen sonrasında gösterilmesinde yarar vardır.
Buraya kadar dilekçede olması gereken hususlar daha çok tanıtım gibi değerlendirilebilir. Bundan sonra, esas olarak davanın ne amaçla açıldığı, yani davanın konusunun ve sebeplerinin ayrıca dayanılan delillerin ayrıntılı olarak dilekçede gösterilip açıklanması gerekir. Kural olarak, idari yargıda re’sen inceleme yetkisi bulunduğundan, iptal davalarında bazen, dava konusu edilen işlemin hukuka aykırı olduğunun söylenilmesi ya da iddia edilmesi yeterli kabul edilebilir. Bunu her zaman söylemek mümkün değildir.
Davanın konusu ve sebepleri ile dayandığı delillerin ayrıntılı olarak dava dilekçesinde izah edilmesi ile yargı yeri, davacının hukuki durumu hakkında bilgi sahibi olmaktadır. Yargı yerince, dava dosyasında yazılı olmayan hususlara göre inceleme yapılamayacağından, dava dilekçesinin ayrıntılı düzenlemesinde fayda vardır. Çünkü, bazı hallerde hukuki denetim, iddia edilen hususlarla bağlı kalınmak suretiyle yapılmaktadır. Davacı tarafından hukuka aykırılığı öne sürülüp iddia edilmeyen hususlar yönünden inceleme yapılmamaktadır.
İdari yargı yerleri, kendiliklerince, dava açılmadan bir idari işlemi denetleyemeyecekleri gibi, dava dilekçesinde dava konusu olarak gösterilen hususları da değiştiremezler. Bu bakımdan davanın konusunun iyice tespit edilip yazılması gerekir. Yani dava açan taraf, davanın sonucundan ne bekliyorsa ya da hukuki olarak neyi elde etmek istiyorsa, bu hususu davanın konusuna yazması ve sonuç kısmında da talep etmesi gerekir.
Örneğin, imar uygulamasına karşı açılacak davalarda, eğer sadece uygulama ve dağıtım-tahsis sıralarında hukuki olarak etkilenilmiş ise, imar uygulamasının iptalinin istenilmesi yeterlidir. Bu istem, haklı olması halinde davacıyı talep ettiği amaca götürecektir. Bazen de, hak sahipleri, taşınmazlarının imar plânında istedikleri kullanımın dışında başka bir amaca tahsis edildiğini öğrenirlerse de o sırada bu hususu dava konusu etmeyebilirler. Ancak imar uygulamasına karşı dava açılırken bu uygulamanın dayanağı imar plânına da dava açabilirler. Bu halde davanın konusunun açık şekilde dilekçeye yazılması gerekir. Bazen de hak sahiplerince sadece evinin ya da bir yapısının imar yolunda kalmasını dava konusu etmek isterlerse de, dava dilekçesinde sadece imar uygulamasına dava açmaları halinde davanın konusunu eksik yazmış olurlar.
Dolayısıyla bir düzenleyici işlemin uygulanmasına dair işleme karşı dava açılırken, eğer amaçlanan şey, genel düzenleyici işlem ile getirilen hususu ortadan kaldırmak ise, o zaman düzenleyici işlemin de dava konusu edilmesi gerekir. Yine bir inşaat ruhsatına karşı dava açılırken, esas hakkı ve menfaati ihlal eden ya da inşaat ruhsatının istenilmeyen şekilde oluşumuna dayanak olan imar plânı ise, imar plânına karşı dava açma süresi geçirilmiş olsa bile, inşaat ruhsatına karşı dava açılırken imar plânının da dava konusuna dahil edilmesi gerekir. Aksi halde dava açma ile elde edilmek istenilen sonuca ulaşılması mümkün değildir.
Davanın konusunun açıkça belirtilmesi gerekir. “Ben şunu istiyorum, eğer mahkemenizce kabul edilmezse o zaman da diğer hususu talep ediyorum, yok eğer bu da mümkün değilse ötekini istiyorum” şeklinde terditli istemlerle dava açılmaması gerekir. İdari yargıda iptal davalarında iptali istenilen işlemin açıkça ve eğer mümkün ise tarih ve sayısı da belirtilmek suretiyle iptalinin istenilmesi gerekir.
Özellikle iptal davalarında, açıkça bir işlemin iptalinin istenilmesi gerekir. Bunun haricinde, benimle ilgili şu hususun yerine getirilmesini istiyorum ya da şu şehire atanmama karar verilmesini istiyorum veyahut da her hangi bir şekilde, hakkında idari işlem niteliğinde olabilecek bir istem de bulunulmaması gerekir.
Tam yargı davalarında dava konusu miktarın net olarak belirtilmesi gerekir. Dava maddi ve manevi tazminat şeklinde açılmış ise maddi ve manevi tazminat miktarlarının ayır ayrı belirtilip dayanaklarının da gösterilmesi gerekir. Özellikle maddi tazminatın unsurlarını neye göre hesaplandığı izah etmek gerekir. Sadece kamu görevlilerince memuriyet yönünden kazanılmış hakları ile ilgili ya da maaşları ile ilgili dava açılırken net rakam yazılmasına gerek yoktur.
Tam yargı davalarında talep edilen tazminat rakamı önemlidir. İdari yargı yerince davacı tarafın uğramış olduğu zararın istenilenden daha fazla hesap edilmesi halinde, taleple bağlı kalınacağından, talebin fazlasına hükmedilmez. İdari yargıda fazlaya ilişkin hakların saklı kalması ya da saklı tutulması gibi bir müessese de yoktur. Bu nedenle istenilen tazminat rakamının bir ön araştırmadan sonra tespit edilmesinde yarar vardır.
Tazminat davalarında dava konusunun muhakkak Türk Lirası yönünden belirtilmesi gerekir. Örneğin, haksız yere silahına el konulan şahsın tazminat olarak silahını istemesi mümkün değildir. Yine trafik kazasında aracı hasar gören kişi tarafından hasarsız araç talep etmesi uygun değildir.
Vergi, resim, harç, benzeri mali yükümler ve bunların zam ve cezalarına ilişkin davalarda, uyuşmazlık konusu miktarın dava dilekçesinde belirtilmesi gerekir.
Vergi davalarında ise davanın ilgili bulunduğu verginin veya vergi cezasının nevi ve yılının, tebliğ edilen ihbarnamenin tarihi ve numarasının ve varsa mükellef hesap numarasının dava dilekçesinde gösterilmesi gerekir.
Buraya kadar dava dilekçesinde bulunması gerektiği belirtilen hususlar zorunludur. Bunlara ilaveten, yargılamaya ilişkin bazı istekler varsa bunların da ayrıca dava dilekçesinde belirtilmesi gerekir. Örneğin, davacı tarafından yargılamanın duruşmalı olarak yapılması isteniyorsa, o zaman bu istemin dava dilekçesine yazılması gerekir. Yine, 2577 sayılı Yasanın 27’nci maddesi uyarınca yürütmenin durdurulması isteminde bulunulacaksa bu istek de dava dilekçesine yazılmak suretiyle yapılmaktadır. Bunun haricinde adli müzaheret (yardım) talep edilecekse bu hususun da dava dilekçesiyle yapılması gerekir. Bu ayrı bir dilekçe ile de olabilir ama, yine de, dava açılırken yargı yerine verilmesi gerekir.
Bunlar dışında, delil tespiti, keşif ve bilirkişi incelemesi yapılması ya da delil olabilecek iken elde olmayan nedenlerle sağlanamayan ancak yargı yeri aracılığıyla elde edilip dosyaya getirtilebilecek belgelerin ilgili yerlerden istenilmesi gibi hususların da dava dilekçesinde bulunması gerekir.
Dava dilekçelerinin, yasa ya da yönetmelik ile belirlenmiş bir şekli yoktur. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 3. maddesinde dilekçede bulunması gereken hususlar belirtilmiştir. Bunun haricinde dilekçelerde şu husus şurada ya da şu şekilde yazılacağı yönünde bir düzenleme yapılmamıştır. Bununla beraber, dava dilekçelerinin genel olarak diğer yargı yerlerindeki dava dilekçeleri şeklinde düzenlenmesi uygun olacaktır.[2]
İdari yargıda dava dilekçesi bu şekilde düzenlendikten sonra bu dilekçeye bazı belgelerin de eklenilmesi gerekir. Dava konusu işlemin (kararın) ve delil olarak sunulan belgelerin asıllarının veya örneklerinin de dava dilekçesine eklenilmesi gerekir. Yine dilekçeler ile bunlara ekli evrakın davalı idare sayısından bir fazla olması gerekir.
[1] Celal KARAVELİOĞLU, İdari Yargılama Usulü Kanunu, İkinci Baskı, Trabzon, 1996, s. 186.
[2] Kitabın son kısmında dava dilekçeleri örnekleri sunulacaktır.
.jpg)
Mevzuat
İçtihat
Hukuki Açıklamalar
Makaleler
Dava Dilekçeleri